ഡൽഹിയിലെ പ്രതിഷേധങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, പൗരബോധത്തെയും ഭരണകൂട ഉത്തരവാദിത്തത്തെയും വിചാരണ ചെയ്ത രാകേഷ് ഓംപ്രകാശ് മെഹ്റ ചിത്രത്തിന് 2026-ൽ ഇരുപതാം വാർഷികം.
ന്യൂഡൽഹി —ഡൽഹിയിലെ ജന്തർ മന്തറിൽ ജനാധിപത്യ അവകാശങ്ങൾക്കായുള്ള വിദ്യാർത്ഥി-യുവജന പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ പുതിയ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകൾക്ക് തിരികൊളുത്തുമ്പോൾ, ഇന്ത്യൻ യുവതയുടെ രാഷ്ട്രീയ നിസ്സംഗതയെ അടിമുടി പിടിച്ചുലച്ച ‘രംഗ് ദേ ബസന്തി’ എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിന് രണ്ട് പതിറ്റാണ്ട് പൂർത്തിയാകുന്നു.
തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സംവിധാനങ്ങളുടെ സുതാര്യതയും പൗരാവകാശങ്ങളും ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച് രാജ്യതലസ്ഥാനത്ത് ഒക്ടോബറിൽ യുവജന സംഘടനകൾ നടത്തിയ സമരങ്ങളും പ്രതിഷേധക്കാരെ കസ്റ്റഡിയിലെടുത്ത നടപടികളും ഭരണകൂടവും പൗരനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾ വീണ്ടും സജീവമാക്കിയിരിക്കുകയാണ്. നീതിക്കുവേണ്ടിയുള്ള ഈ തെരുവിറങ്ങലുകൾ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത് 2006 ജനുവരിയിൽ വെള്ളിത്തിരയിലെത്തിയ രാകേഷ് ഓംപ്രകാശ് മെഹ്റയുടെ ‘രംഗ് ദേ ബസന്തി’ മുന്നോട്ടുവെച്ച അതേ രാഷ്ട്രീയ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെയാണ്.
ചരിത്രപുസ്തകങ്ങളിലെ വിപ്ലവകാരികൾ എങ്ങനെയാണ് വർത്തമാനകാല പൗരന്റെ മനസ്സാക്ഷിയാകുന്നത് എന്ന അന്വേഷണമായിരുന്നു കമലേഷ് പാണ്ഡെയും മെഹ്റയും ചേർന്ന് രചിച്ച ഈ ചിത്രം. ഇന്ത്യയിലെത്തുന്ന ബ്രിട്ടീഷ് ഡോക്യുമെന്ററി സംവിധായിക സൂ മക്കിൻലി, ഭഗത് സിങ്, ചന്ദ്രശേഖർ ആസാദ്, രാജ്ഗുരു, രാംപ്രസാദ് ബിസ്മിൽ, അഷ്ഫാഖുള്ള ഖാൻ എന്നിവരുടെ പോരാട്ടങ്ങൾ സിനിമയാക്കാൻ തീരുമാനിക്കുന്നു. ഇതിനായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്നത് രാഷ്ട്രീയത്തോട് തികഞ്ഞ നിസ്സംഗത പുലർത്തുന്ന ഡൽഹി സർവകലാശാലയിലെ ഒരു കൂട്ടം പൂർവവിദ്യാർത്ഥികളാണ്. ക്യാമറയ്ക്ക് മുന്നിൽ സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനികളുടെ വേഷമണിയുന്നതോടെ, ചരിത്രത്തിലെ ആശയങ്ങൾ അവരുടെ സ്വാഭാവിക ജീവിതത്തെ സ്വാധീനിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു.
വ്യോമസേനാ പൈലറ്റായ ഫ്ലൈറ്റ് ലഫ്റ്റനന്റ് അജയ് റാത്തോഡിന്റെ (ആർ. മാധവൻ) അപ്രതീക്ഷിത മരണം കഥാഗതിയെ മാറ്റിമറിക്കുന്നു. തകർന്നുവീണ മിഗ്-21 യുദ്ധവിമാനത്തിന്റെ തകരാറുകൾ മറച്ചുവെക്കാൻ വ്യോമയാന മന്ത്രാലയവും പ്രതിരോധ ഇടപാടുകളിലെ ഇടനിലക്കാരും ചേർന്ന് പൈലറ്റിന്റെ വീഴ്ചയായി വരുത്തിത്തീർക്കുമ്പോൾ, അതുവരെ ആഘോഷങ്ങളിൽ മുഴുകിയ ചെറുപ്പക്കാർ വ്യവസ്ഥിതിയുടെ അഴിമതിക്കെതിരെ നിലപാടെടുക്കാൻ നിർബന്ധിതരാകുന്നു. 1990-കളുടെ അവസാനത്തിലും 2000-കളുടെ തുടക്കത്തിലും ഇന്ത്യൻ പ്രതിരോധ മേഖലയിൽ ഉയർന്നുവന്ന അഴിമതി ആരോപണങ്ങളുടെയും ‘പറക്കും ശവപ്പെട്ടികൾ’ എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ട യുദ്ധവിമാന അപകടങ്ങളുടെയും കൃത്യമായ രാഷ്ട്രീയ പശ്ചാത്തലം ചിത്രത്തിനുണ്ടായിരുന്നു.
ദൽജീത് സിങ് എന്ന ‘ഡിജെ’യായി ആമിർ ഖാൻ നടത്തിയ പ്രകടനം സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര ഇന്ത്യൻ യുവത്വത്തിന്റെ പ്രതിനിധീകരണമായിരുന്നു. ക്യാമ്പസ് ജീവിതത്തിന്റെ സുരക്ഷിതത്വത്തിൽ ഒതുങ്ങിപ്പോകാൻ ആഗ്രഹിച്ച ഡിജെയുടെ മാറ്റം, തങ്ങളെ നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്നതുവരെ അഴിമതിയെ അകലെനിന്നു മാത്രം നോക്കിക്കണ്ട ഒരു വലിയ ജനവിഭാഗത്തിന്റെ കണ്ണുതുറപ്പിച്ചു.
വ്യവസായിയായ പിതാവിന്റെ അഴിമതിപ്പണത്തിൽ ജീവിച്ച കരൺ സിങ് സിംഘാനിയയായി എത്തിയ സിദ്ധാർത്ഥ്, സമ്പന്നവർഗ്ഗത്തിലെ യുവതലമുറ നേരിടുന്ന ധാർമ്മിക പ്രതിസന്ധികൾക്ക് മൂർച്ച നൽകി. കുടുംബബന്ധങ്ങൾക്കും പണത്തിനുമുപരി നീതിക്കൊപ്പം നിൽക്കാൻ കരൺ എടുത്ത തീരുമാനങ്ങൾ അധികാരവും കുടുംബവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷത്തെ വെളിച്ചത്തുകൊണ്ടുവന്നു.
തീവ്ര രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളിൽ നിന്ന് ജനാധിപത്യപരമായ ഐക്യത്തിലേക്ക് സഞ്ചരിച്ച ലക്ഷ്മൺ പാണ്ഡെയായി അതുൽ കുൽക്കർണി വിസ്മയിപ്പിച്ചു. വിദ്വേഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഉപകരണമായിരുന്ന ഒരാൾ സഹജീവി സ്നേഹത്തിലൂടെയും അനുഭവങ്ങളിലൂടെയും സ്വന്തം മുൻവിധികളെ തിരുത്തുന്ന കാഴ്ച ഇന്നത്തെ ധ്രുവീകരിക്കപ്പെട്ട പൊതുമണ്ഡലത്തിൽ വലിയ പാഠമാണ്. ഒപ്പം ഷർമാൻ ജോഷിയുടെ സുഖിയും കുനാൽ കപൂറിന്റെ അസ്ലം ഖാനും സൗഹൃദത്തിന്റെ അതിരുകളില്ലാത്ത സാമൂഹിക ഐക്യദാർഢ്യം അടയാളപ്പെടുത്തി.
ചരിത്രത്തെ കറുപ്പിലും വെളുപ്പിലും തളച്ചിടാതെ വർത്തമാനകാലത്തിന്റെ കണ്ണാടിയാക്കി മാറ്റിയ മെഹ്റയുടെ സംവിധാന മികവ് ചിത്രത്തെ വ്യത്യസ്തമാക്കി. വിനോദ് പ്രധാന്റെ ക്യാമറ സ്വാതന്ത്ര്യസമര കാലഘട്ടത്തെ ഊഷ്മളമായ വർണ്ണങ്ങളിലും ആധുനിക ഡൽഹിയെ റിയലിസ്റ്റിക് ഫ്രെയിമുകളിലും ഒപ്പിയെടുത്തു.
എ. ആർ. റഹ്മാൻ ഒരുക്കിയ സംഗീതം സിനിമയുടെ ആത്മാവായിരുന്നു. പ്രസൂൺ ജോഷിയുടെ വരികളും ബ്ലേസിന്റെ റാപ്പും ചേർന്ന ‘ലൂസ് കൺട്രോൾ’ ചെറുപ്പത്തിന്റെ ആലസ്യത്തെ കാണിച്ചപ്പോൾ, ‘ഖൽബലി’ അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട രോഷത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിച്ചു. ആത്മപരിശോധനയുടെ ഗാനമായി ‘റൂബറൂ’ മാറിയപ്പോൾ, ലതാ മങ്കേഷ്‌കറും റഹ്മാനും ചേർന്ന് പാടിയ ‘ലൂക്കാ ഛുപ്പി’ അഴിമതി ഭരണകൂടം കവർന്നെടുത്ത ഒരു മകന്റെ നഷ്ടത്തിൽ മാതൃഹൃദയം വിതുമ്പുന്ന വേദനയായി മാറി.
2006-ൽ സിനിമ പുറത്തിറങ്ങിയതിന് പിന്നാലെ ഇന്ത്യൻ പൊതുസമൂഹം വലിയൊരു മാറ്റത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. ജെസ്സിക്ക ലാൽ വധക്കേസിൽ നീതി അട്ടിമറിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ഇന്ത്യ ഗേറ്റിലേക്ക് മെഴുകുതിരികളുമായി ഒഴുകിയെത്തിയ ആയിരക്കണക്കിന് ജനങ്ങൾ ‘രംഗ് ദേ ബസന്തി ഇഫക്ട്’ എന്ന പേരിൽ അന്താരാഷ്ട്ര മാധ്യമങ്ങളിൽ ഇടംനേടി. പൊതുതാൽപ്പര്യ ഹർജികളിലും അഴിമതി വിരുദ്ധ പോരാട്ടങ്ങളിലും ഈ സിനിമ ഒരു പ്രചോദനമായി.
എങ്കിലും, സിനിമയുടെ അവസാന രംഗങ്ങളിൽ കഥാപാത്രങ്ങൾ ആകാശവാണി നിലയം പിടിച്ചെടുക്കുന്നതും മന്ത്രിയെ വധിക്കുന്നതുമായ അക്രമത്തിന്റെ പാത സിനിമയ്ക്ക് അകത്തും പുറത്തും വിമർശനങ്ങൾക്കിടയാക്കിയിട്ടുണ്ട്. അന്ധമായ രോഷമോ അക്രമമോ അല്ല, മറിച്ച് ചിട്ടയായ ജനാധിപത്യ ഇടപെടലുകളാണ് മാറ്റത്തിന് വേണ്ടതെന്ന തിരിച്ചറിവാണ് പുതിയ കാലം ആവശ്യപ്പെടുന്നത്. വ്യാജവാർത്തകളും അൽഗോരിതങ്ങളും നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഇന്നത്തെ ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ, വിമർശനാത്മകമായ ചിന്തയും സമാധാനപരമായ പ്രതിരോധവുമാണ് യുവതലമുറ ആയുധമാക്കേണ്ടത്.
ഇരുപത് വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറവും ‘രംഗ് ദേ ബസന്തി’ മുന്നോട്ടുവെക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ പഴയതിനേക്കാൾ പ്രസക്തമാണ്: അധികാര കേന്ദ്രങ്ങൾ ജനങ്ങളോട് പുറംതിരിഞ്ഞു നിൽക്കുമ്പോൾ, കേവലം കാഴ്ചക്കാരായി തുടരാൻ ഒരു ജനാധിപത്യ സമൂഹത്തിന് അവകാശമുണ്ടോ?
